Werken tijdens de zonsverduistering: wat merk je ervan?

Woensdag 12 augustus krijgt Nederland de grootste gedeeltelijke zonsverduistering sinds 1999 te zien. Wat merk je daarvan als je juist die avond aan het werk bent?

De zonsverduistering begint in Nederland rond 19.16 uur en bereikt rond 20.11 uur haar maximum. De precieze tijden verschillen iets per locatie; deze tijden gelden ongeveer voor Utrecht. Op het hoogtepunt is daar ruim 88 procent van het oppervlak van de zon door de maan bedekt.

Nederland krijgt dus geen totale zonsverduistering. Volgens NASA ligt Nederland buiten de zone van totaliteit en zien we hier een gedeeltelijke eclips. De totaliteit is onder meer zichtbaar vanuit delen van Groenland, IJsland, Spanje en een klein deel van Portugal. Vanuit Nederland blijft een smalle, maar nog altijd zeer felle sikkel van de zon zichtbaar.

Helemaal donker wordt het bij ons niet. Bij helder weer kan wel merkbaar zijn dat er minder zonlicht is en dat het licht een ongebruikelijke uitstraling krijgt. De zon staat tijdens het maximum bovendien laag aan de hemel: in Utrecht nog maar ongeveer 8 graden boven de westnoordwestelijke horizon. Vrij zicht in die richting is dus belangrijk om de eclips goed te kunnen zien.

Terwijl veel Nederlanders de zonsverduistering na werktijd vanuit hun tuin, vanaf hun balkon of op een andere kijklocatie kunnen volgen, zijn er natuurlijk ook mensen aan het werk. Vooral werknemers die buiten zijn of vanuit hun werkplek goed zicht op de westelijke hemel hebben, kunnen er iets van meekrijgen. Denk aan chauffeurs, logistiek medewerkers, hoveniers, beveiligers en medewerkers in de industrie, horeca of landbouw.

Ander licht

Wat merk je als je niet rechtstreeks naar de zon kijkt? Rond het maximum kan het omgevingslicht bij helder weer merkbaar afnemen en anders ogen dan normaal. Omdat de zon op dat moment al laag staat en de zonsondergang nadert, is het effect niet hetzelfde als de plotselinge duisternis tijdens een totale zonsverduistering.

Een bijzonder verschijnsel kan zichtbaar worden onder bomen. Tussen de bladeren zitten kleine openingen die werken als een soort gaatjescamera. Daardoor kunnen op de grond of op een muur tientallen kleine sikkelvormige afbeeldingen van de gedeeltelijk verduisterde zon verschijnen.

Zoals altijd is ook tijdens de eclips je eigen veiligheid belangrijk. Krijg je van je werkgever de gelegenheid om de verduistering te bekijken, gebruik dan een geschikte eclipsbril of een andere veilige methode voor zonwaarneming. Een gewone zonnebril is absoluut niet voldoende. Mocht je overigens nog een eclipsbril willen, ze schijnen te zijn uitverkocht.

Omdat de eclips in Nederland nergens totaal wordt, is er hier geen moment waarop je veilig met het blote oog rechtstreeks naar de zon kunt kijken. Een eclipsbril of zonnefilter moet geschikt zijn voor rechtstreekse zonwaarneming en voldoen aan de internationale norm ISO 12312-2. Gebruik geen beschadigde of bekraste eclipsbril.

Wil je de verduistering fotograferen met een camera of smartphone, dan gelden eveneens voorzorgsmaatregelen. Richt een camera, telescoop of verrekijker niet zonder geschikt zonnefilter rechtstreeks op de zon. Voor dergelijke optische apparatuur moet een daarvoor bedoeld zonnefilter vóór de lens of andere optiek worden geplaatst.

Veiligheid op het werk

Voor werknemers geldt bovendien: veiligheid op de werkvloer gaat voor. Bestuur je een vrachtwagen, heftruck, shovel of andere machine? Stop dan eerst op een veilige en toegestane plek als je de eclips wilt bekijken. Laat je tijdens het rijden of bedienen van apparatuur niet afleiden door wat er aan de hemel gebeurt.

Hetzelfde geldt voor werkzaamheden waarbij concentratie extra belangrijk is, bijvoorbeeld bij werken op hoogte of met zware machines. Ook een bijzondere zonsverduistering is geen reden om veiligheidsprocedures tijdelijk los te laten.

Al met al zal de eclips voor de meeste mensen waarschijnlijk weinig directe invloed hebben op hun werkzaamheden. Wie buiten werkt en vrij zicht op het westen heeft, kan bij helder weer wel een bijzonder natuurverschijnsel meemaken. Maar hoe spectaculair de zonsverduistering ook is: veilig werken blijft het belangrijkst.