Gevaren van AI op werk: wat zijn de risico’s?

Kunstmatige intelligentie is niet meer weg te denken uit de werkplek. Van teksten schrijven tot data analyseren: AI-tools zoals ChatGPT worden breed ingezet. Maar naast de voordelen zijn er ook gevaren van AI op het werk waar je niet omheen kunt.

Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) wijst erop dat AI het dreigingslandschap complexer maakt. Aanvallen die vroeger alleen door statelijke actoren werden uitgevoerd, zijn door AI nu ook toegankelijk voor gewone cybercriminelen. Dat heeft direct gevolgen voor organisaties en hun medewerkers.

Tegelijk benadrukt de VPRO Tegenlicht podcast dat de reële, dagelijkse risico’s van AI vaak ondersneeuw raken door dystopische verhalen. Het loont om juist die alledaagse gevaren goed te begrijpen, want die raken jou direct in je werk.

Wil je ook weten hoe je AI slim en veilig inzet? Lees dan ook het artikel AI gebruiken op werk: zo zet jij kunstmatige intelligentie slim in.

Een van de grootste gevaren van AI op het werk is het onbedoeld lekken van vertrouwelijke informatie. Veel medewerkers voeren dagelijks gegevens in bij AI-tools zonder stil te staan bij wat er met die data gebeurt.

Het NCSC waarschuwt hier expliciet voor: alle informatie die je invoert bij een taalmodel zoals ChatGPT kan worden gebruikt om het systeem verder te trainen. Dat geldt ook voor privacygevoelige gegevens. Als medewerker of ondernemer kun je daarmee onbedoeld de AVG overtreden.

• Deel nooit klantgegevens via een AI-tool, tenzij je zeker weet dat de aanbieder deze niet opslaat of hergebruikt.
• Wees voorzichtig met interne documenten zoals offertes, personeelsdossiers of contracten.
• Controleer het beleid van je werkgever over welke AI-tools je mag gebruiken en voor welke taken.

Sommige AI-aanbieders bieden een optie om ingevoerde data niet te gebruiken voor training. Maar ook dan weet je niet altijd waar je gegevens worden opgeslagen, aldus het NCSC.

AI lijkt betrouwbaar, maar klopt niet altijd. Taalmodellen genereren tekst op basis van kansberekeningen, niet op basis van feiten. Dat maakt de kans op onjuiste of misleidende uitvoer reëel.

De Consumentenbond beschrijft hoe ChatGPT in een bekend geval verzinsels over medewerkers publiceerde, simpelweg omdat bepaalde kenmerken statistisch vaker voorkwamen in de trainingsdata. Zulke fouten kunnen reputatieschade veroorzaken, voor zowel individuen als organisaties.

Onderzoeker Alix Rübsaam, verbonden aan de Singularity University, stelt dat vooroordelen zijn ingebakken in elk AI-systeem. Naarmate de ontwikkeling van AI verder automatiseert, worden die vooroordelen moeilijker te detecteren en kunnen ze sneller versterkt worden.

Wat betekent dit in de praktijk?

• Controleer AI-gegenereerde teksten altijd voordat je ze deelt of gebruikt.
• Gebruik AI als hulpmiddel, niet als eindbeslisser bij belangrijke keuzes.
• Wees kritisch op uitkomsten van algoritmen die invloed hebben op selectie of beoordeling van mensen.

Deepfakes zijn nep-audio- of videofragmenten die zo realistisch zijn dat ze nauwelijks van het origineel te onderscheiden zijn. Op de werkvloer vormt dit een groeiend risico.

Het NCSC beschrijft hoe deepfakes worden ingezet bij zogenoemde Business Email Compromise: fraudeurs gebruiken nep-stemmen of nep-video’s van leidinggevenden om medewerkers te manipuleren. Denk aan een verzoek om snel geld over te maken of inloggegevens te delen.

Ook telefonische oplichting met AI-stemmen, ook wel vishing genoemd, wordt steeds vaker ingezet. Een stem die klinkt als die van een collega of manager kan overtuigend genoeg zijn om iemand iets te laten doen wat hij normaal niet zou doen.

Wat kun je doen?

• Verifieer ongebruikelijke verzoeken altijd via een ander kanaal, bijvoorbeeld door terug te bellen op een bekend nummer.
• Stel een intern protocol op voor betalingsopdrachten en toegangsverzoeken.
• Bespreek het onderwerp openlijk binnen je team zodat iedereen alert blijft.

Zoals een strategisch specialist bij de politie het verwoordt: het moet normaal worden om even terug te bellen of een controlevraag te stellen.

Voor werkgevers is het belangrijk om AI-risico’s structureel aan te pakken. Dat begint bij bewustwording, maar vraagt ook om beleid en heldere afspraken.

Het NCSC adviseert te starten met governance: breng in kaart welke AI-tools medewerkers gebruiken en welke risico’s daarbij horen. Zorg dat medewerkers weten wat wel en niet is toegestaan. Een goede basis in cybersecurity mitigeert al veel risico’s, ook als het gaat om AI.

De Consumentenbond benadrukt daarnaast dat consumenten en medewerkers recht hebben op transparantie en uitleg bij geautomatiseerde beslissingen. De Europese AI Act, die stapsgewijs wordt ingevoerd, verplicht aanbieders steeds meer tot openheid over hoe hun AI werkt.

Praktische stappen voor werkgevers:

• Stel een helder AI-gebruiksbeleid op en communiceer dit actief.
• Train medewerkers in het herkennen van phishing, deepfakes en onjuiste AI-uitvoer.
• Raadpleeg de AI Act voordat je een AI-tool inzet voor taken die mensen raken, zoals selectie of beoordeling.
• Zorg altijd voor een menselijke eindbeslissing bij belangrijke keuzes.